Prawa człowieka a prawa jednostki

Wulgaryzmy a prawo do rozpoznania sprawy

2012-01-19T11:41:00.001+01:00

Wraz z początkiem roku weszła w życie kontrowersyjna ustawa nowelizująca Kodeks karny wykonawczy. Zgodnie z nowymi przepisami właściwy organ może pozostawić bez rozpoznania wniosek, skargę lub prośbę zawierające wyrazy lub zwroty powszechnie uznawane za wulgarne lub obelżywe albo gwarę przestępców (art. 6 par. 3 pkt 2 kkw; tekst ujednolicony ustawy jest dostępny tutaj).

Organy postępowania wykonawczego (m.in. sądy penitencjarne i dyrektorzy zakładów karnych) zajmują się rozpoznawaniem wszelkiego rodzaju pism osób skazanych odnoszących się do odbywania kary, w tym w szczególności dotyczących przepustek, zwolnień warunkowych, złych warunków w zakładach karnych. Dotychczas każde z takich pism było czytane i rozpatrywane, a skazanemu udzielano pisemnej odpowiedzi, niezależnie od tego, czy skarga lub wniosek zawierały wulgaryzmy lub zwroty obrażające np. sąd czy sędziego.

Na podstawie obecnie obowiązujących przepisów organ, do którego zwróci się skazany będzie mógł pozostawić jego wniosek, skargę lub prośbę bez rozpoznania - niezależnie od powodów merytorycznych - tylko dlatego, że w ich treści będą słowa wulgarne lub gwara przestępców. Taka regulacja z pewnością ułatwi pracę organom postępowania wykonawczego, które w ten sposób nie będą musiały się zajmować znaczną częścią spraw. Należy się jednak poważnie zastanowić, czy nie doszło do naruszenia prawa do sądu. Jest to problem tym poważniejszy, że mamy tu niejednokrotnie do czynienia z osobami, dla których używanie wulgaryzmów i slangu jest jedynym znanym i dostępnym sposobem komunikacji.

Co więcej, analogicznej treści przepis został wprowadzony do Prawa o ustroju sądów powszechnych (art. 41a par. 4) i niebawem będzie dotyczył każdego, kto wystąpi do sądu z wnioskiem lub skargą; zmiana wejdzie w życie z dniem 28 marca 2012 r.

Więcej na ten temat możesz przeczytać tutaj.

Projekt zmian w Prawie o zgromadzeniach

2011-12-23T12:22:00.000+01:00

Śledząc to, co dzieję się wokół ustawy Prawo o zgromadzeniach w związku z zamieszkami, do jakich doszło w Warszawie podczas obchodów Święta Niepodległości przedstawiam Wam, drodzy Czytelnicy, aktualny stan rzeczy.

Zgodnie z informacją zmieszczoną na stronie internetowej Sejmu do Sejmowej Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych trafił prezydencki projekt nowelizacji ustawy z dnia 5 lipca 1990 r. Prawo o zgromadzeniach.

Przedstawiony Sejmowi projekt zmiany ustawy wraz z uzasadnieniem został opublikowany na stronie internetowej Prezydenta i zawiera zasadniczo następujące propozycje:

1. Zakaz uczestniczenia w zgromadzeniach osób, których rozpoznanie z powodu ubioru, zakrycia twarzy lub zmiany jej wyglądu nie jest możliwe, chyba że zawiadomienie o zgromadzeniu zawiera informację o planowanym udziale w zgromadzeniu takich osób.

2. Jeżeli w tym samym czasie i miejscu lub na trasie przejścia zgłoszonych zostało dwa lub więcej zgromadzeń i nie jest możliwe ich oddzielenie w taki sposób, aby ich przebieg nie zagrażał życiu lub zdrowiu ludzi albo mieniu w znacznych rozmiarach, organ gminy niezwłocznie wzywa organizatora zgromadzenia zgłoszonego później do dokonania zmiany miejsca lub czasu zgromadzenia albo trasy przejścia uczestników.

3. Organ gminy zakazuje zgromadzenia publicznego, jeżeli odbycie zgromadzenia albo odbycie dwóch lub więcej zgromadzeń w tym samym czasie, w miejscach lub na trasach przejścia, które są tożsame lub w części się pokrywające może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo mieniu w znacznych rozmiarach.

Przedstawione przez Prezydenta rozwiązania prawne są zdecydowanie niepotrzebne, a ich stosowanie może okazać się bardzo szkodliwe z uwagi na daleko idące ograniczenia wolności zgromadzeń. Pozostaje - w pierwszej kolejności - liczyć na to, że prezydencki projekt nie stanie się prawem, a w dalszej - że szybko rozprawi się z nim Trybunał Konstytucyjny.

Więcej na ten temat znajdziecie we wcześniejszych postach. Pisała o tym też Ewa Siedlecka na łamach portalu wyborcza.pl (treść artykułu tutaj).

Rozwiązaniem nie zawsze musi być zmiana prawa

2011-11-14T16:32:00.000+01:00

Po zamieszkach, do jakich doszło w Warszawie podczas obchodów związanych ze Świętem Niepodległości rozpoczęła się w mediach budząca wiele emocji dyskusja o ich przyczynach i skuteczności działań Policji. Politycy różnych partii niemal natychmiast zaczęli mówić o konieczności dokonania kolejnych zmian w prawie celem zaostrzenia przepisów prawa o zgromadzeniach (tekst ustawy dostępny jest tutaj).

Trudno nie oprzeć się przy tym wrażeniu, że mamy do czynienia z instrumentalizacją prawa. Jak się okazuje znacznie łatwiej jest je bowiem zmienić, iż mądrze i odpowiedzialnie stosować. Nie można też zapominać, że mniej zmian w prawie oznacza większą pewność prawa, tak ważną dla ochrony praw jednostki przed ingerencją aparatu państwa.

O propozycjach, jak stosować obecnie obowiązyjące prawo o zgromadzeniach tak, aby unknąć podobnych zdarzeń w przyszłości mówiła dzisiaj prof. Monika Płatek w TOK FM (rozmowa i artykuł dostępne tutaj).

Niezależnie od wszystkiego chcąc noweliwować przepisy regulujące wolność zgromadzeń pamiętać trzeba, że umożliwia ona grupie osób korzystanie z wolności słowa i przez to stanowi fundament państwa demokratycznego, tzn. każde jej ograniczenie musi być uzasadnione zgodnie z wymogami Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Ułatwienie dochodzenia roszczeń za osadzenie w przeludnionej celi

2011-10-19T15:46:00.001+02:00

Wczoraj Sąd Najwyższy (Izba Cywilna) w składzie 7 sędziów podjął uchwałę, w której uznał, że: "Umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie ar. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy". (uchwała SN z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt III CZP 25/11)

Osobom odbywającym karę pozbawienia wolności w przeludnionych zakładach karnych uchwała ta zdecydowanie ułatwi dochodzenie roszczeń w postępowaniu cywilnym.

Uchwała została wydana na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.

Na uzasadnienie uchwały musimy jeszcze poczekać. Komunikat SN zawierający treść uchwały dostępny jest tutaj pod linkiem Izba Cywilna.

Polska w statystykach ETPCz

2011-10-06T12:48:00.000+02:00

Europejski Trybunał Praw Człowieka opublikował serię danych statystych (dostępnych tutaj) dotyczących ilości skarg zakończonych wydaniem przez Trybunał wyroku oraz stwierdzonych naruszeń praw i wolności. Warto zwrócić szczególną uwagę na dane dotyczące Polski.

Spośród wszystkich skarg jakie przeciwko Polsce wpłynęły do Trybunału w latach 1959-2010 wyroki zapadły w 874 sprawach, z czego w 761 wypadkach stwierdzono przynajmniej jedno naruszenie.

Najczęściej naruszane były przepisy Konwencji w zakresie: długości postępowań (397 razy), prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego (251 razy), prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (83 razy), prawa do rzetelnego procesu (78 razy), prawa do skutecznego środka odwoławczego (20 razy), prawa własności (20 razy), wolności słowa (15 razy), zakazu nieludzkiego i poniżającego traktowania (14 razy).

Analizując te dane trzeba jednak pamiętać, że w wielu wypadkach skargi zostają odrzucone na etapie kontroli formalnej, co powoduje, że nie są już rozpoznawane merytorycznie przez Trybunał. Przytoczone dane odnoszą się więc do skarg przyjętych do merytorycznego rozpoznania.

Odpowiedzialność blogera za treść komentarzy internautów

2011-10-05T13:21:00.002+02:00

Ponownie na tym blogu przychodzi nam zmierzyć się z problemem wolności słowa. Tym razem polskie sądy uznały, że bloger dający innym internautom możliwość publikowania swoich komentarzy na blogu ponosi odpowiedzialność za ich treść.

O sprawie na swojej stronie internetowej pisze Helsińska Fundacja Praw Człowieka, która złożyła już skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. O rozstrzygnięciu sprawy przez ETPCz będziemy Was informować.

Ciąg dalszy sprawy:

Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie i oddalił powództwo o ochronę dóbr osobistych przeciwko blogerowi za treść komentarzy zamieszczonych na jego blogu przez innych internautów, uznając w ten sposób, że bloger nie ponosi za nie odpowiedzialności. (sygn. akt I ACa 1273/11)

Z dużym zadowoleniem przekazuję Wam tę informację. Utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji byłoby wątpliwe z punktu widzenia wolności słowa. Utrzymanie poglądu o odpowiedzialności za treści publikowane przez inne osoby oznaczałoby dla blogerów konieczność cenzurowania prowadzonego bloga poprzez usuwanie kontrowersyjnych komentarzy, co przeczyłoby idei boga i Internetu.

Prawo do poszanowania życia prywatnego a pozytywne obowiązki państwa

2011-09-26T16:02:00.000+02:00

Trybunał przypomniał, że art. 8 [Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - K.Z.Z.] "dotyczy głównie ochrony przed arbitralną ingerencją władz publicznych, ale nie ogranicza się do żądania od władz powstrzymywania się przed taką ingerencją. Może również rodzić pewne obowiązki pozytywne wymagane w celu zapewnienia skutecznego poszanowania zagwarantowanych w nim praw." - m.in. tak Marek Antoni Nowicki odniósł się do orzecznia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 26 lipca 2011 r. w sprawie Georgel i Georgeta Stoicescu przeciwko Rumunii, nr skargi 9718/03 w swoim komentarzu opublikowanym w serwisie internetowym Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.

24 październia 2000 r. Georgeta Stoicescu (wóczas 71 lat) przed swoim domem w Bukareszcie została zaatakowana przez sforę 7 bezpańskich psów. W wyniku ataku doznała wielu licznych obrażeń, była hospitalizowana i skierowana na leczenie, którego kosztów nie mogła pokryć ze swojej emerytury. Jej stan zdrowia ciągle się pogarszał, a w obawie przed kolejnym atakiem nie wychodziła z domu, co nie pozostawało bez wpływu na jej stan psychiczny.

Wówczas liczba bezpańskich psów w Rumunii była tak wielka, że stanowiły one zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowotnego i publicznego obywateli.

Zdaniem Trybunału w sytuacji, gdy władze państwa miały prawne możliwości (a tak było w Rumunii jeszcze przed wypadkiem Skarżącej) ich obowiązkiem była walka z niebezpiecznym zjawiskiem (np. poprzez usypianie lub sterylizację psów) i zapewnienie obywatelom godnych warunków życia.

Wloność związkowa żołnierzy zawodowych

2011-08-19T13:55:00.001+02:00

Przeglądając w ostatnim czasie orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego zwróciłam uwagę na ciekawy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt K 26/98, dotyczący zgdności z Konstytucją art. 70 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z tym przepisem żołnierzom zawodowym nie wolno tworzyć i zrzeszać się w związkach zawodowych, natomiast obowiązkiem państwa jest zagwarantowanie im godziwych warunków służby i uposażenia.

Trybunał stwierdził, że powyższy przepis jest zgodny z art. 31 ust. 3, art. 59 ust. 1 i 4 Konstytucji RP oraz art. 11 ust. 2 Konwencji. Tym samym TK uznał, że zakaz zrzeszania się żołnierzy zawodowych jest ograniczeniem wolności związkowej koniecznym w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego oraz nie narusza istoty tej wolności, a ponadto ograniczenia takie są dopuszczalne przez wiążące Polskę umowy międzynarodowe.

Rozważając przedstawione zaganienie szczególną uwagę trzeba jednak zwrócić na art. 11 ust. 2 Konwencji. Przepis ten, ustanawiając możliwość ograniczenia wolności zrzeszania się, stanowi odpowiednik w/w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Istotną odrębnością względmem regulacji krajowej jest jednak zdanie 2 tego artykułu, w brzmieniu następującym: "Niniejszy przepis nie stanowi przeszkody w nakładaniu zgodnych z prawem ograniczeń korzystania z tych praw przez członków sił zbrojnych, policji lub administracji państwowej.".

W doktrynie sporne jest, czy oznacza to możliwość całkowitego wyłączenia prawa zrzeszania się w związki przez ustawodastwo państw, które przystąpiły do Konwencji, czy tylko je minimalizuje.

W moim przekonaniu z powyższych regulacji wynika jedynie uprawnienie ustawodawcy do ograniczenia wolności związkowej żołnierzy zawodowych, a nie jej całkowitego zniesienia. Jak wynika z praktyki ustawodastw innych państw, możliwe jest pogodzenie podporządkowania wynikającego ze stosunku służby z funkcjonowaniem związków zawodowych, przykładami mogą być Niemiecki Związek Bundeswehry oraz Związek Oficerów i Chorążych Armii Republiki Czeskiej. Także w Polsce swoje związki zawodowe mają policjanci, który tak samo jak żołnierze zawodowi pozostają w stosunku służby regulawanym pragmatyką służbową (ustawa o Policji).

Wolność słowa w kampanii wyborczej

2011-07-20T10:43:00.001+02:00

Trybunał Konstytucyjny właśnie ogłosił wyrok w sprawie zgodności z Konstytucją niektórych przepisów Kodeksu wyborczego (sprawa K 9/11).

Jedna z zaskarżonych przez grupę posłów norm dotyczyła zakazu prowadzenia agitacji wyborczej poprzez wielkoformatowe billboardy oraz emisję spotów wyborczych w telewizji. Zdaniem TK przepisy te stoją w sprzeczności z zawartymi w Konstytucji ustrojowymi gwarancjami wolności prasy oraz wolnością słowa.

Ponadto, Trybunał uznał za zgodne z Konstytucją regulacje statuujące instytucje prawa wyborczego pozwalające na oddanie głosu przez pełnomocnika albo korespondencyjnie, których wprowadzenie w Polsce było od dłuższego czasu postulowane przez prawników i politologów w celu pełniejszej realizacji zasady powszechności wyborów. TK podkreślił przy tym, że przepisy wykonawcze do Kodeksu wyborczego dają gwarancję realizacji konstytucyjnych zasad bezpośredniości i tajności głosowania.

Transmisja z rozprawy dostępna jest poprzez stronę internetową Trybunału. Pisemne uzasadnienie wyroku zostanie zamieszczone w internetowej bazie orzeczeń Trybunału po jego sporządzeniu i podpisaniu przez sędziów.

Autoryzacja wypowiedzi prasowych

2011-07-19T14:38:00.004+02:00

Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem prasowym (ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r., Dz.U. 1984 nr 5 poz. 24 ze zm.) dziennikarz nie może odomówić osobie udzielającej informacji autoryzacji dosłownie cytowanej wypowiedzi, o ile nie była poprzednio publikowana. (art. 14 ust. 2)

Osoba naruszająca powyższy przepis podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. (art. 49)

W takim stanie prawnym Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, w którym uznał w/w przepisy za zgodne z Konstytucją (wyrok z dnia 29 września 2008 r.,sygn. akt SK 52/05). Zdaniem TK prawo do autoryzacji odnoszące się wyłącznie do wypowiedzi dosłownie cytowanych nie ogranicza prawa dziennikarza do opisowej prezentacji myśli zawartych w przytaczanej wypowiedzi, a tym samym – prawa do informowania opinii publicznej o treści tej wypowiedzi.

Z pogladem takim niezgodził się sędzia Andrzej Rzepliński, który zgłosił zdanie odrębne. W jego ocenie "opinia publiczna ma prawo do poznania dosłownej wypowiedzi interlokutora zawsze, gdy dziennikarz uzna, że jest to niezbędne dla przekazu informacji o sprawie interesującej jego czytelników. (...) zabieg z omawianiem treści wypowiedzi ma charakter manipulacyjny i zwalnia obie strony, dziennikarza oraz jego interlokutora, z poczucia odpowiedzialności za słowo." (zdanie odrębne w całości umieszczone jest pod treścią uzasadnienia wyroku TK)

Ostatnio wypowiedział się w tej kwestii Europejski Trybunał Praw Człowieka (Wizerkaniuk przeciwko Polsce, skarga nr 18990/05) uznając jednogłośnie, że obwarowany sankcją karną obowiązek uzyskania przez dziennikarza autoryzacji stanowi narusze wolności słowa w rozumieniu art. 10 Konwencji.

Osobiście podzielam pogląd wyrażony przez sędziego Rzeplińskiego. W mojej ocenie problemem jest manipulowanie wypowiedzią podczas jej przytaczania, a nie cytowanie.

Należy spodziewać się kolejnych skarg do Strasburga skierowanych przeciwko Polsce w podobnych sprawach.

Co to są prawa człowieka?

2011-07-15T21:29:00.001+02:00

Odpowiedzi na to pytanie udzielił Marek Nowicki (Helsińska Fundacja Praw Człowieka) w artykule o takim właśnie tytule. Publikacja dostępna jest na stronie internetowej HFPC.

Życzę przyjemnej lektury!

Rozwiązanie umowy o pracę z kobietą w trakcie zapłodnienia in vitro

2011-07-15T12:31:00.001+02:00

Wprawdzie zagadnienie to nie jest związane z tematem bloga, nie dotyczy bowiem praw człowieka w przyjęctym na wstępie rozumieniu. Wydaje mi się jednak bardzo interesujące i społecznie istotne, więc mimo to postanowiłam krótko przedstawić sprawę.

Orzeczeniem z dnia 26 lutego 2008 r. Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) rozpoznał pytanie prejudycjalne sądu austriackiego, który przyznał, że po raz pierwszy spotkał się z problemem skuteczności wypowiedzenia umowy o pracę kobiecie, która przebywała na zwolnieniu lekarskim w związku z poddaniem się zabiegowi sztucznego zapłodnienia - sprawa Sabine Mayr przeciwko Bäckerei und Konditorei Gerhard Flöckner OHG, sygn. akt C-506/06.

W chwili złożenia przez pracodawcę owiadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę, komórki jajowe kobiety zostały już od niej pobrane i zapłodnione nasieniem jej pratnera, a za 3 dni miało dojść do planowego przeniesienia zapłodnionych komórek jajowych do macicy.

Aby ustalić od kiedy kobieta korzytsa z ochrony prawnej przed rozwiązaniem z nią stosunku pracy decydujące jest ustalenie od kiedy kobieta jest w ciąży. ETS stwierdził, że momentem tym jest transfer zapłodnionych komórek jajowych do macicy.

Takie stanowisko Trybunału wynika m. in. z faktu, że czas przechowywania komórek jajowych może być bardzo długi (w Austrii do 10 lat). W związku z tym ochrona prawna kobiety od momentu dojścia do zapłodnienia pozaustrojowego trwałaby przez cały ten okres, zdaniem ETS, niezasadnie długo.

Stosowanie Konwencji poza terytorium państw-stron

2011-07-12T16:30:00.001+02:00

7 lipca 2011 r. Eurpejski Trybunał Praw Człowieka wydał precedensowy wyrok w sprawie Al-Skeini i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (skarga nr 55721/07). Sędziowie jednogłośnie uznali, że na podstawie art. 1 Konwencji (obowiązek przestrzegania praw człowieka) Zjednoczone Królestwo było zobowiązane do przestrzegania praw człowieka na okupowanej przez siebie od 1 maja 2003 r. części terytorium Iraku.

Podstawą faktyczną skargi do Trybunału było zabicie przez żołnierzy brytyjskich sześciu cywili podczas operacji wojskowej w Basrze.

Ponadto, sędziowie Trybunali uznali, że w sprawie doszło do naruszenia prawa do życia (art. 2 Konwencji) z uwagi na nieprzeprowadzenie niezależnego i skutecznego postępowania karnego w sprawie śmierci Irakijczyków.

Szczepienia obowiązkowe

2011-07-07T10:34:00.006+02:00

Po przeczytaniu artykułu pt. "Rodzice na celowniku. Bo nie chcą szczepić dzieci" opublikowanego dnia 7 lipca 2011 r. w portalu internetowym Gazeta.pl, zaczęłam się zastanawiać, czy wprowadzenie obowiązkowych szczepień ochronnych nie narusza art. 8 Konwencji, stanowiącego prawo do poszanowania życia prywatnego.

Obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 17 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. 2008 nr 234 poz. 1570 z późn. zm; tekst ujednolicony).oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministara Zdrowia.

Szczepienia są najskuteczniejszą metodą ochrony przed groźnymi chorobami zakaźnymi. Jednak w szczepieniach nie chodzi tylko o ochronę zdrowia konkretnego człowieka poddanemu szczepieniu, lecz także - a może nawet przede wszystkim - o bezpieczeństwo epidemiologiczne całego społeczeństwa.

Zgodnie z art. 8 ust. 2 Konwencji prawo do prywatności może zostać przez państwo ograniczone ustawowo, jeżeli jest to uzasadnione: bezpieczeństwem państwa, bezpieczeństwem publicznym lub dobrobytem gospodarczym kraju, ochroną porządku i zapobieganiu przestępstwom, ochroną zdrowia i moralnością publiczną lub ochroną praw i wolności osób.

Mając powyższe na uwadze uważam, że obowiązek szczepień ochronnych, z uwagi na jego znaczenie społeczne w zakresie ochrony zdrowia jest zgodny z art. 8 ust. 2 Konwencji.

Niepewność co do własnej sytuacji prawnej podstawą skargi do Strasbourg'a

2011-07-04T16:27:00.000+02:00

Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał zasadę pewności prawa w odniesieniu do konkretnej sytuacji prawnej każdego człowieka za jeden z elementów prawa do rzetelnego procesu (art. 6 Konwencji), niezależnie od tego, czy sytuacja ta jest wynikiem orzeczeń sądowych, czy decyzji administracyjnych. Tym samym naruszenie tej zasady przez organy państwa może stanowić podstawę skargi do Trybunału.

Powyższe wynika z treści wyroku Trybunału z dnia 15 września 2009 r. w sprawie Moskal przeciwko Polsce, skarga nr 10373/05.

W 2001 r. Skarżąca wystąpiła do ZUSu z wnioskiem o przyznania wcześniejszej emerytury w związku z koniecznością sprawowania przez nią osobistej opieki nad przewlekle chorymi dziećmi. ZUS początkowo przyznał Skarżącej takie świadczenie na podstawie obowiązującego wówóczas rozporządzenia Rady Ministrów z 1989 r. W konsekwencji Skarżąca zresygnowała z pracy, żeby faktycznie móc zająć się chorymi dziećmi.

Jednakże w 2002 r. wznowiono z urzędu postępowanie administracyjne w tej sprawie. Ponieważ stwierdzono, że załączone do wniosku zaświadczenia lekarskie budzą wątpliwości pod względem ich precyzji, odmówiono Sakrżącej prawa do wcześniejszej emerytury i zaprzestano wypłaty kolejnych świadczeń. Odwołanie do sądu i apelacja nie przyniosły oczekiwanych przez Skarżącą rezultatów.

Czy mamy prawo do samobójstwa?

2011-06-17T16:06:00.002+02:00

Mam nadzieję, że niedługo odpowiedzi na to pytanie udzieli Europejski Trybunał Praw Człowieka, który 10 czerwca 2011 r. uznał za dopuszczalną skargę Koch v. Niemcy (skarga nr 497/09). Skarga dotyczy odmowy udzielenia skarżącemu zgody na podanie żonie śmiertelnej dawki leku, który umożliwi jej popełnienie samobójstwa.

Od upadku, od którego doszło w 2002 r. żona skarżącego jest niemal całkowicie sparaliżowana i uzależniona od stałej pomocy personelu pielęgniarskiego. Kobieta od 2004 r. bezskutecznie stara się uzyskać zgodę na popełnienie samobójstwa poprzez przyjęcie odpowiednich środków farmakologicznych.

Podstawę skargi stanowią zarzuty naruszenia przez władze niemieckie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) i art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Konwencji.

Uznanie skargi za dopuszczalną oznacza jedynie, że Trybunał zbada sprawę i wyda wyrok, jednak w żaden sposób nie przesądza o treści wyroku.

Więcej informacji na stronie Trybunału:
http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=open&documentId=886322&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649

Naruszenie prawa do życia 2

2011-06-17T10:46:00.000+02:00

Wyrok w opisanej poniżej sprawie Ciechońska v. Polska nie jest pierwszym orzeczeniem, w którym Trybunał uznał naruszenie przez Polskę prawa do życia. Poprzedni wyrok na tle art. 2 Konwencji zapadł w sprawie Dzieciak v. Polska (skarga nr 77766/01) i został ogłoszony dnia 9 grudnia 2008 r.

Więcej o tej sprawie dowiesz się tutaj:
http://www.hfhrpol.waw.pl/interwencja/newsflash/wyrok-trybunalu-w-strasburgu-w-sprawie-dzieciak-przeciwko-polsce-naruszenie-prawa-do-zycia.html

Naruszenie prawa do życia

2011-06-17T10:23:00.004+02:00

14 czerwca 2011 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził naruszenie przez polskie władze art. 2 Konwencji - prawa do życia.

Wyrok zapadł w sprawie Ciechońska v. Polska (skarga nr 19776/04).

10 lipca 1999 r. w Kudowie Zdroju na skutek uderzenia przez spadającą gałąź drzewa zmarł mąż Teresy Ciechońskiej.

Natychmiast zostało wszczęte śledztwo, które następnie czterokrotnie umarzano, gdyż prokuratorzy za każdym razem uznawali zdarzenie za nieszczęśliwy wypadek.

W maju 2001 r. wszczęto postępowanie przeciwko urzędnikom miejskim odpowiedzialnym za przegląd i kontrolę drzew, którzy nie dopełnili obowiązku rozpoznania zagrożenia. Urzędnicy zostali uniewinnieni w lipcu 2009 r.

W toku postępowania karnego pani Ciechońska złożyła pozew cywilny domagając się odszkodowania. Został on oddalony w kwietniu 2009 r.

W Skardze do Trybunału Teresa Ciechońska zarzuciła polskim władzom naruszenie:
1. prawa do życia - art. 2 Konwencji,
2. prawa do rzetelnego procesu - art. 6 par. 1 Konwencji,
3. prawa do skutecznego środka owoławczego - art. 13 Konwencji.

Trybunał stwierdził, że doszło do naruszenia prawa do życia z uwagi na to, że państwo było zobowiązane do zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach publicznych. Pondto, Trybunał zauważył, że w odniesieniu do przestrzeni zielonych w miastach, w tym drzew rosnących na gruncie miejskim, istniały w Polsce odpowiednie regulacje prawne.

Zdaniem Trybunału podjęcie wszystkich możliwych środków prawnych nie dawało pokrzywdzonemu możliwości uzyskania odpowiedniego zadośćuczynienia w tej sprawie.

W związku z powyższym Trybunał uznał, że nie ma potrzeby rozpoznawania pozostałych zarzutów skargi.

Trybunał zasądził od Państwa na rzecz Teresy Ciechońskiej 20 000 euro tytułem zadośćuczynienia oraz 4 650 euro tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Oficjalny komunikat prasowy Trybunału:
http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/portal.asp?sessionId=72356450&skin=hudoc-pr-en&action=request

Treść wyroku:
http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?item=1&portal=hbkm&action=html&highlight=ciecho%u0144ska&sessionid=72356421&skin=hudoc-en

Areszt tymczasowy

2011-06-14T16:32:00.002+02:00

Przed Europejskim Trybunałem Praw Człowika Polska od dawna przegrywa sprawy o zbyt długie i bezzasadne stosowanie tymczasowego aresztowania. Problem stanowi brak indywidualnego podejścia do każdego z podejrzanych/oskarżonych.

Jak wynika ze statystyk w ostatnich latach zanotowano spadek zastosowania tymczasowego aresztowania o 30 %, jednak sytuacja nadal wymaga poprawy.

Oto jak obecny stan rzeczy oceniają dr Piotr Kładoczny (Helsińska Fundacja Praw Człowieka) i Krzysztof Kwiatkowski (minister sprawiedliwości): http://www.tokfm.pl/Tokfm/1,103454,9778737,Areszt_tymczasowy__Tylko_z_nazwy__Rekordzisci_czekaja.html

Granice prawa do obrony

2011-06-12T17:24:00.003+02:00

Prawo do obrony to nie tylko jedna z fundamentalnych gwarancji procesowych, lecz także podstawa demokratycznego państwa prawnego. Doniosłość prawa do obrony polega na tym, że daje ono każdemu z nas możliwość ochrony swoich wolności i praw przed ingerencją państwa poprzez proces karny.

W wyroku z dnia 21 marca 2011 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia stwierdził, że przekazywanie przez adwokata informacji osobom faktycznie podejrzanym nie stanowi przestępstwa ujawnienia informacji w związku z pełnioną funkcją (art. 266 k.k.) ani przestępstwa poplecznictwa (art. 239 k.k.). Korzystanie przez osoby faktycznie podejrzane (osoby, którym prokurator nie przedstawił zarzutów) z pomocy adwokata stanowi w ocenie Sądu prawo do obrony. W konsekwencji adwokat udzielający takim osobom pomocy prawnej ma obowiązek przekazywania im wszelkich dostępnych informacji odnoszących się do ich sytuacji procesowej, bez względu na źródło pochodzenia tych informacji.

Powyższy wyrok zapadł w sprawie przeciwko mec. Jackowi Duboisi jest jednym z kluczowych orzeczeń sądów niższych instancji dotyczącym szerokiego określania granic prawa do obrony.

Więcej na ten temat można przeczytać tutaj:
http://www.prawaczlowieka.edu.pl/index.php?orzeczenie=4a839f86b122140fda5b48dc57e2f0fc170d0356-b0

Skutki wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

2011-06-10T16:54:00.003+02:00

Na łamach ostatniego numeru czasopisma "Radca Prawny" (3/2011) pojawił się artykuł opisujący uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2010 r., III CZP 16/10. W orzeczeniu tym SN stwierdził, że wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stwierdzający naruszenie prawa do rzetelnego procesu (art. 6 Konwencji) nie stanowi podstawy wznowienia postępowania cywilnego.

Podstawę uzasadnienia tej uchwały SN stanowią następujące argumenty:
1. przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują wyroku Trybunału jako podstawy wznowienia postępowania (art. 401 i n. k.p.c.),
2. przyjęcie stanowiska odmiennego niż w powołanej uchwale i doprowadzenie do wznowienia postępowania cywilnego w związku z wyrokiem Trybunału skutkowałoby kolejnym naruszeniem art. 6 Konwencji, tym razem pod postacią ochrony praw nabytych przez drugą stronę postępowania cywilnego, która nie bierze udziału w postępowaniu przed Trybunałem.

Moim zdaniem na problem ten trzeba spojrzeć jeszcze z innej strony. Mianowicie Trybunał stwierdzając naruszenie Konwencji jednocześnie orzeka o przyznaniu skarżącemu odszkodowania. Przyznanie odszkodowania oraz jego wysokość zależą od dokonanej przez Trybunał oceny stopnia naruszenia. W związku z tym, uzyskanie wyroku stwierdzającego naruszenie i ewentualnie przyznającego odszkodowanie może okazać się dla skarżącego niewystarczające. Nie chodzi przy tym nawet o dążenie do pełnego przywrócenia stanu sprzed naruszenia, lecz w niektórych wypadkach przynajmniej o stworzenie skarżącemu możliwości uzyskania jakiejkolwiek rekompensaty.

Należy tu także podkreślić, że ochrona praw nabytych w związku z prawomocnym zakończeniem postępowania cywilnego i tak doznaje licznych wyłomów poprzez takie środki prawne jak skarga kasacyjna, czy właśnie skarga o wznowienie postępowania.

Z tych choćby powodów nie można tak jednoznacznie przesądzać o wyższości zasady ochrony praw nabytych nad prawem do rzetelnego procesu. Tylko bowiem proces przeprowadzony zgodnie ze standardami określonymi w art. 6 Konwencji i bogatym orzecznictwie Trybunału daje gwarancje należytego rozpoznania sprawy.

Uważam więc, że polski ustawodawca powinien zmierzać do zmiany obecnie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego, tak aby ostateczny wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stwierdzający naruszenie prawa do rzetelnego procesu mógł stanowić podstawę wznowienia postępowania cywilnego, skoro obecne przepisy są zasadniczą przeszkodą w tym względzie.

Pełny tekst uchwały SN wraz z uzasadnieniem dostępny jest pod adresem:
http://pub.sn.pl/ow3_ic.nsf/0/ce950a2f769c1ebfc125789500504c23/$FILE/III%20CZP%200016_10%20publ.pdf

Zakaz eksmisji na bruk jest niezgodny z Konstytucją

2011-06-03T11:38:00.003+02:00

Ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. został wprowadzony do kopdeksu postępowania cywilnego tzw. zakaz eksmisji "na bruk ", czyli art. 1046 par. 4. Zgodnie z tym przepisem wykonanie wyroku eksmisyjenego w sytuacji, gdy sąd nie przyznał dłużnikowi prawa do lokalu socjalnego lub zamiennego, jest możliwe dopiero po wskazaniu komornikowi tymczasowego pomieszczenia. Dnia 22 czerwca 2006 r.wniosek o stwierdzenie niezgodności art. 1046 par. 4 k.p.c. z Konstytucją złożył Rzecznik Praw Obywatelskich.

W wyroku z dnia 4 listopada 2010 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że powyższy przepis narusza:

1. art. 2 Konstytucji - zasadę demokratrycznego państwa prawnego i wynikającą z niej zasadę prawidłowej legislacji poprzez:
-niejasne określenie obowiązków gminy, wierzyciela i dłużnika w zakresie obowiązku wskazania tymczasowego pomieszczenia,
- brak ukształtowania procedur zmierzających do wskazania tymczasowego pomieszczenia,
- sprecyzowanie jedynie wymogów faktycznych, jakie spełniać musi tymczasowe pomieszczenie bez określenia warunków w zakresie stanu prawnego tego pomieszczenia;

2. art. 45 ust. 1 Konstytucji - prawo do rzetelnego procesu, za element treści tego prawa uznając prawo do wyegzekwowania orzeczenia;

Badając tę kwestię Trybunał odwołał się m.in. do statystk Ministerstwa Sprawiedliwości, z których wynika, że w pierwszej połowie 2009 r. pozostawało do wykonania 4079 wyroków zobowiązujących do opróżnienia lokalu mieszkalnego bez przyznania dłużnikowi prawa do lokalu socjalnego lub zamiennego. Trybunał wskazał ponadto, że czas oczekiwania na zapewnienie dłużnikowi tymczasowego pomieszczenia przekaracza z reguły 6 miesięcy, a wielu wypdkach wykonanie wyroku zajmuje nawet do 5 lat. Jest to spowodowane barkiem tego rodzaju pomieszczeń w zasobach mieszkaniowych gmin.

3. art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji - prawo własności, którego ograniczenia są dopuszczalne wyłącznie, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Przy czym, ograniczenia te nie mogą naruszać istoty prawa własności.

Na podstawie tego wyroku art. 1046 par. 4 k.p.c. traci moc obiwiązującą z dniem 16 listopada 2011 r. Dotychczas w Sejmie nie uchwalił ustawy zmieniającej kodeks postępowania cywilnego w tym zakresie, co można sprawdzić tutaj:
http://orka.sejm.gov.pl/SQL.nsf/ustawyall?OpenAgent&6&94

Wolność słowa a odpowiedzialność za słowo

2011-05-30T15:55:00.003+02:00

Ostatnio organizacje pozarządowe i dziennikarze coraz częściej poruszają problem odpowiedzialności karnej za słowo. Teraz temat powrócił przy okazji akcji Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w mieszkaniu twórcy strony internetowej AntyKomor.pl, na której była m.in. zamieszczona gra polegająca na strzelaniu do Prezydenta RP.

Przy tej okazji warto więc bliżej przyjrzeć się aktualnemu ustawodastwu w tym zakresie. Chodzi tu o art. 212 kodeksu karnego, w brzmieniu następującym:

§ 1. Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 za pomocą środków masowego komunikowania,

podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

§ 3. W razie skazania za przestępstwo określone w § 1 lub 2 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.

§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 odbywa się z oskarżenia prywatnego.

W moim przekonaniu powyższy przepis narusza art. 10 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, zgodnie z którym wolność wyrażania opinii może podlegać tylko takim ograniczeniom, jakie są niezbędne w demokratycznym społeczeństwie w interesie bezpieczeństwa państwowego, integralności terytorialnej lub bezpieczeństwa publicznego ze względu na konieczność zapobieżenia zakłócenia porządku lub przestępstwu, z uwagi na ochronę zdrowia i moralności, ochronę dobrego imienia i praw innych osób oraz ze względu na zapobieżenie ujawnieniu informacji poufnych lub na zagwarantowanie powagi i bezstronności władzy sądowej.

Wprawdzie celem art. 212 k.k. jest ochrona dobrego imienia osoby, co koreluje z ograniczeniami zawartymi w art. 10 Konwencji. Mając jednak na względzie regulację ochrony dóbr osobistych zawartą w art. 23 i 24 kodeksu cywilnego i stworzoną na tej podstawie skuteczną możliwość dochodzenia swoich praw, sankcje prawnokarne - nawet jeżeli mogą być stosowane jedynie z oskarżenia prywatnego - uznać należy za idące zbyt daleko, a przez to naruszające zasadę proporcjonalności.

Przy tej okazji warta rozważenia jest również kwesta dotycząca zasadności utrzymywania przestępstwa polegającego na znieważeniu głowy państwa, art.135 k.k.

Wpisanie nieruchomości do rejestru zabytów może stanowić wywłaszczenie

2011-05-29T17:25:00.007+02:00

W wyroku z dnia 29 marca 2011 r. w sprawie Potomska i Potomski przeciwko Polsce, Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że państwo naruszyło art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji (prawo własności), ponieważ nie stworzyło skarżącym możliwości skutecznego ubiegania się o rekompensatę za faktycznie wywłaszczoną nieruchomość.

W 1974 r. państwo Potomscy nabyli nieruchomość położoną w gminie Darłowo (woj. zachodniopomorskie). Kiedy zamierzali wybudować na niej dom, okazało się, że decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 1987 r. nieruchomość została wpisana do rejestru zabytków jako cmentarz żydowski.

Podczas trwających 24 lata postępowań sądowych i administracyjnych państwo Potomscy domagali się od organów państwowych rozwiązania problemu, jednak ich starania okazały się bezskuteczne.

Chociaż formalnie decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nie pozbawiła skarżących prawa własności nieruchomości, to wpisanie jej do rejestru zabytków faktycznie uniemożliwiło korzystanie z niej zgodnie z przeznaczeniem, stwierdzili jednogłośnie sędziowie Trybunału i orzekli o naruszeniu przez Polskę prawa własności w rozumieniu art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji.

Omawiany wyrok ma bardzo duże znaczenie praktyczne.Nie tylko bowiem przepisy dotyczące ochrony zabytków nie dają właścicielom nieruchomość jakichkolwiek możliwości ubiegania się o ich wykup albo przyznanie odszkodowania w wypadku daleko idących ingerencji w istotę prawa własności. Takich regulacji nie przewidują również przepisy o ochronie przyrody, w tym Natura 2000.

O potrzebie praw człowieka

2011-05-29T16:25:00.001+02:00

Serdecznie polecam wysłuchanie nagrania z audycji Programu Trzeciego Polskiego Radia, w trakcie której prof. Wiktor Osiatyński mówił o znaczeniu praw człowieka we współczesnym świecie.

http://www.polskieradio.pl/9/396/Artykul/322873,Zachod-nie-dba-o-prawa-czlowieka

Jest to wprawdzie rozmowa z początku marca br., warto jednak ją sobie przypomnieć.

Polska naruszyła zakaz tortur

2011-05-27T16:29:00.006+02:00

W dniu 26 maja 2011 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok w sprawie R.R. przeciwko Polsce (nr skargi 27617/04), w którym stwierdził naruszenie przez Polskę art. 3 (zakaz tortur i nieludzkiego, poniżającego traktowania) i art. 8 (prawo do prywatności) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

20 lutego 2002 r. będąca w 18 miesiącu ciąży R.R. została poddana rutynowemu badaniu USG, w trakcie którego lekarz rodzinny wykrył zmiany płodu wskazujące na wady genetyczne. R.R. przyznała lekarzowi, że jeżeli wyniki tego badania się potwierdzą, będzie rozważała aborcję.

R.R. przez kilka tygodni próbowała uzyskać skierowanie na badania prenatalne, gdyż dopiero ich wykonanie mogło jednoznacznie potwierdzić (lub nie) diagnozę. Momo odbycia kilkunastu wizyt lekarskich oraz dwóch pobytów w szpitalu, R.R. wykonano jedynie kolejne badania USG i badania krwi.

Dopiero 9 kwietnia 2002 r. R.R. uzyskała wyniki badań prenatalnych, które potwierdziły u płodu zespół Turner'a. Wówczas odmówiono abrocji powołując się na ustawę z 1993 o planowaniu rodziny.

Naruszenie art. 3 Konwencji Trybunał uzasadnił stresem kobiety w ciąży wynikającym z braku wiedzy o stanie zdrowia płudu, brakiem zapewnienia prawidłowej opieki medycznej.

Trybunał podkreślił przy tym, że w polskim prawie pacjent ma prawo do uzyskania pełnej i rzetelnej informacji o stanie zdrowia. Co więcej, Trybunał uznał, że lekarz nie ma prawa odmówić kobiecie w ciąży wykonania badań prenatalnych z powołaniem się na na możliwość ich późniejszego wykorzystania w celu dokonania aborcji, pozostającej w sprzeczności z jego przekonaniami. Obowiązkiem państwa jest bowiem stworzenie skutecznych procedur w dochodzeniu przez obywateli swoich praw, a w prawie polskim w takim przypadku adopcja była i jest dopuszczalna.

Ponadto, Trybunał stwierdził, że podejmowanie decyzji o zgodnej z prawem aborcji jest chronione przez art. 8 Konwencji (prawo do prywatności).

Komunikat Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w tej sprawie jest dostępny tu:
http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=open&documentId=885795&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649